Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

Kopalnie i sztolnie Gór Izerskich, Pogórza Izerskiego, rejonu Szklarskiej Poręby, Lubania i Nowogrodźca.
Wiadomość
Autor
Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#1 Post autor: Slaworow » 23 kwie 2016, 13:31

Zaręba (niem. Lichtenau) - niewielka wieś w powiecie Lubańskim, znajduje się na obszarze Pogórza Izerskiego w polskiej części Łużyc Górnych. Budowa geologiczna składa się przede wszystkim z gnejsów, występują także łupki łyszczykowe, amfibolity i szarogłazy. W kilku miejscach występują trzeciorzędowe bazalty. Pomiędzy Zarębą, Wesołówką, Nową Karczmą a Siekierczynem znajdują się pokłady wysokokalorycznego węgla brunatnego, zalegającego na tym obszarze warstwą grubości 30 metrów.
DSCF0002.JPG
DSCF0002.JPG (855.15 KiB) Przejrzano 2163 razy
Od wieków podstawowym zajęciem mieszkańców wsi było rolnictwo i włókiennictwo. Początki górnictwa węgla brunatnego w Zarębie sięgają połowy XIX wieku i związane są z dwoma rodzinami - Bierbaumów i Steinäckerów. Początkowo płytkie pokłady wydobywano tu od lat 40. XIX wieku metodą odkrywkową, stąd wzięły się pozostałości w postaci zapadlisk i niewielkich kamieniołomów na obszarze wokół wsi. Pierwszą kopalnię głębinową uruchomił tu w 1854 roku właściciel ziemski Julius Bierbaum i odtąd przez następne 100 lat Zaręba była najważniejszym w powiecie Lubańskim ośrodkiem wydobycia węgla brunatnego. W 1859 roku stał się on właścicielem górnozarębiańskich dóbr rycerskich oraz popadającego w ruinę pałacu, który z jego inicjatywy został odbudowany. Po śmierci Juliusa Bierbauma majątek przejęła jego córka Luiza, żona barona Bruno von Steinäckera.

Złoża okazały się zasobne, toteż coraz większa liczba inwestorów ściągała na te tereny. W 1864 roku grupa drezdeńskich przemysłowców uruchomiła na pograniczu Zaręby i Siekierczyna kopalnię Glück. W 1872 roku Julius Bierbaum uruchomił kolejną kopalnię - Kaiser Wilhelm.

Akten Gesellschaft Glückauf

Rok wcześniej, w 1871 roku niejaki von Döbschűtz, właściciel kopalni i brykietowni w Olszynie, założył szybko rozrastajace się przedsiębiorstwo Akten Gesellschaft Glückauf. Już w 1873 roku wchłonęło ono kopalnię Glück, a w 1899 roku także kopalnię Kaiser Wilhelm, co na początku wieku XX dało jej pozycję monopolisty w zagłębiu zarębiańsko - siekierczyńskim. Kopalnia Glückauf szybko stała się największą i najważniejszą ze wszystkich kopalń Pogórza Izerskiego. Odtąd datuje się też szybki rozwój wsi, która ze wsi rolniczej przekształciła się w przemysłową. Powstały zakłady zajmujące się przetwórstwem i eksportem wydobywanego we wsi węgla. W latach 1891 - 1892 wybudowano w Zarębie pierwszą brykietownię, kolejną zbudowano 12 lat później, w 1904 roku. Wytwarzano w nich cieszący się dużym popytem brykiet przemysłowy oraz salonowy, który to znajdował odbiorców między innymi w Anglii.

Najlepszy okres funkcjonowania kopalni przypadał na początek wieku XX. W 1910 - 1911 roku przedsiębiorstwo AG Glückauf zatrudniało 400 górników, by w latach 20. osiągnąć zatrudnienie rzędu 750 osób. Wydobycie dochodziło do 265 tyś ton węgla rocznie. Od 1925 roku notuje się spadek wydobycia, związany z kryzysem gospodarczym oraz wyczerpywaniem się złóż. W okresie II wojny światowej w kopalni pracowało jedynie 250 górników.
Albert-Kaiser Wilhelm.JPG
Albert-Kaiser Wilhelm.JPG (551.93 KiB) Przejrzano 2163 razy
Po II wojnie światowej zakład przejęła polska administracja. Uruchomiono jedynie jeden najnowocześniejszy szyb w Siekierczynie pod nazwą kopalnia Lubań". Zakład górniczy i przetwórczy funkcjonował do 1958 roku, kiedy to oba zostały zamknięte. Po ponad stu latach nieprzerwanego funkcjonowania wygasło górnictwo węgla brunatnego w Zarębie.

W rejonie wsi występują też złoża trzeciorzędowego bazaltu, który był przedmiotem eksploatacji już od końca XVIII wieku. W połowie XIX wieku funkcjonował kamieniołom w pobliskim Pisaczowie - osadzie znajdującej się na północ od Zaręby. W wieku XX bazalt eksploatowany był w kamieniołomach "Kamień" (niem. Steinberg) i "Łomna" (niem. Ober Steinberg) przez firmy Hart Basalt Werke, Brüggemann Görlitz oraz Holzamer i Bauer. Po II wojnie światowej eksploatację przeniesiono na Bukową Górę. We wsi na niewielką skalę wydobywano również torf.

Infrastruktura kopalni
Kopalnia posiadała siedem szybów, które eksploatowane były w rożnym okresie funkcjonowania kopalni:
- Albert
- Elsa
- Hans
- Sattig
- Rosenberg
- Böge
- Pribenow
- Kaiser Wilhelm
- Glück
- szyb w Siekeirczynie (południowa część wsi)
- szyb w Siekierczynie (północna część wsi - szyb kopalni Lubań)

W 1935 roku funkcjonowały szyby Albert, Rosenberg i nieznany z nazwy szyb we wsi (prawdopodobnie Böge). W 1940 prowadził wydobycie już tylko szyb kopalni w Siekierczynie, na którym po wojnie założono kopalnię Lubań. Natomiast włączone wcześniej do przedsiębiorstwa AG Glückauf kopalnie Glück i Kaiser Wilhelm prawdopodobnie nigdy nie funkcjonowały po przejęciu, które miało na celu jedynie wyeliminowanie konkurencji.
lichtenau.jpg
lichtenau.jpg (88.47 KiB) Przejrzano 2163 razy
Szyby Albert, Rosenberg oraz szyb w Siekierczynie połączone były naziemną kolejką linową z zakładem przetwórczym oraz budynkami administracyjnymi. Kolejka ta miała ponad 3 km długości i zbudowano ją jeszcze przed wojną, prawdopodobnie z części uzyskanych z demontażu linii prowadzących do innych szybów. Kolejka jest zaznaczona na polskich mapach topograficznych, stąd wniosek, że linia musiała funkcjonować po wojnie. Zdemontowano ją zapewne po tym jak zlikwidowano przedsiębiorstwo pod koniec lat 50-tych a części zostały zapewne wywiezione do innych kopalń. Dziś trudno po niej znaleźć jakieś pozostałości w terenie.

Niestety brak konkretnych danych odnośnie liczby poziomów eksploatacyjnych. Wiadomo jedynie, że kopalnia prowadziła wydobycie w chodnikach położonych od 30 do 53 metrów pod ziemią, co daje możliwość domniemania istnienia co najmniej dwóch lub trzech poziomów wydobywczych.

Mapa MB z lat 1936 - 1940 z zaznaczonymi wyrobiskami kopalni. Linią przerywaną zaznaczono trasę dawnej naziemnej kolejki transportowej. Służyła do transportu urobku z kopalni do zakładu przetwórczego oraz ładowni. Takie rozwiązania techniczne klasyfikują kopalnię do jednej z nowocześniejszych w tamtych czasach. Kopalnia ponadto posiadała - co jest widoczne na zdjęciu - własną bocznicę towarową, z której wysyłano węgiel i brykiet na eksport. Na mapie także zaznaczono dzielnicę Zaręby - Bergmannssiedlung, czyli Osiedle Górnicze, gdzie mieszkali robotnicy i pracownicy kopalni.

Ciekawostką jest, że przedsiębiorstwo Glückauf w okresie kryzysu gospodarczego i hiperinflacji w latach 20. XX wieku emitowało własne pieniądze. Robiło tak wiele przedsiębiorstw, m.in. Schlesische Nickelwerke ze Szklar w okresie szalejącej hiperinflacji, by ograniczyć jej negatywne skutki dla pracowników. Za te pieniądze można było w kopalnianym sklepie nabyć towary pierwszej potrzeby. Pieniądze te funkcjonowały poza normalnym obiegiem i miały wartość tylko dla osób zatrudnionych w zakładzie.

Bibliografia:
- Bena Waldemar, Paczos Andrzej, Z biegiem Kwisy, wyd. Związek Gmin "Kwisa", Lubań 2009
- Partsch Joseph, Schlesien: eine Landeskunde für das deutsche Volk, Band 2, Landschaften und Siedelungen, Breslau 1911
- Węgiel Brunatny nr 2 (55) 2006 r.
- Węgiel Brunatny nr 4 (57) 2006 r.
- Strona Gminy Siekierczyn: Link!
- Biuletyn Informacji Publicznej Powiatu Lubań: Link!

Ivan

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#2 Post autor: Ivan » 23 kwie 2016, 13:32

I to jest szyb kopalni Luban:
Załączniki
luban.jpg
luban.jpg (566.14 KiB) Przejrzano 2162 razy

goldcentrum
Posty: 79
Rejestracja: 19 lis 2015, 22:30

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#3 Post autor: goldcentrum » 23 kwie 2016, 13:33

świetny tekst, dodaję mapkę na którą trafiłem:
Załączniki
lichtenau.jpg
lichtenau.jpg (88.47 KiB) Przejrzano 2162 razy

Gość

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#4 Post autor: Gość » 23 kwie 2016, 13:33

Świetna mapka można wiedzięć z którego roku oraz czy jest do niej legenda. W 1920 roku otarto jeszcze szyb Roberta Gumperta który to właśnie funkcjonował do lat 50 tych

goldcentrum
Posty: 79
Rejestracja: 19 lis 2015, 22:30

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#5 Post autor: goldcentrum » 23 kwie 2016, 13:34

muszę poszperać, jakieś opracowanie w stylu Heiment Loewenberg z pocz. lat 20 -tych XX w. chyba . Dam znać jak odgrzebię ksero ;)

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Kopalnia węgla brunatnego Glückauf (Lubań) w Zarębie

#6 Post autor: Slaworow » 23 kwie 2016, 13:34

Na tej stronie jest kilka przydatnych informacji, w tym mapki z lokalizacją szybów

http://www.oberlausitzer-bergleute.de/p ... sierk.html

ODPOWIEDZ

Wróć do „Górnictwo Gór i Pogórza Izerskiego”