Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

Górnictwo w Miedziance, Ciechanowicach, Mniszkowie i Przybkowicach od najdawniejszych do współczesnych czasów.
Wiadomość
Autor
Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#1 Post autor: Slaworow » 14 paź 2015, 13:01

Początki górnictwa w Miedziance giną w mroku historii, co zresztą jest cechą niemal wszystkich ośrodków wydobywczych na Dolnym Śląsku. Spowodowane jest to częstymi zawieruchami, jakie przetaczały się przez ten teren powodując zniszczenia i migracje ludności - choćby wspomnieć tylko Wojny Husyckie (1419 - 1436), Wojnę Trzydziestoletnią (1618 - 1648) i wojny prusko - austriackie (tzw. Wojny Śląskie: 1740 - 1742, 1744 - 1745, 1756 - 1763), które przetoczyły się przez Śląsk, rujnując go w znacznym stopniu. Sama tylko Wojna Trzydziestoletnia spowodowała ubytek ludności Dolnego Śląska miejscami przekraczający 66%. W czasach tych zawieruch dokonywano zniszczeń całych miast, w wyniku czego ginęła dokumentacja dotycząca górnictwa dawnych lat. Nie bez znaczenia były też pożary Miedzianki, które powodowały ogromne zniszczenia, jak chociażby te z roku 1729 i 1752. Tragicznym w skutkach był również pożar miasta, który wybuchł 15 października 1824 roku. Spłonęło wtedy 67 budynków, dwa kościoły, szkoły i szpital. Podczas pożaru spłonęło również archiwum miejskie, zawierające m.in. dokumentację górniczą, co było najbardziej dotkliwe dla badania nad dawnym górnictwem rejonu. Z tego też powodu trudno precyzyjnie nakreślić wczesną historię górnictwa Miedzianki, jak i również dane dotyczące wielkości wydobycia zachowały się w stanie szczątkowym.
DSCF2974.JPG
Ruiny huty w Ciechanowicach.
DSCF2974.JPG (760.76 KiB) Przejrzano 2732 razy
Pierwsza kopalnia w rejonie Miedzianki miała zostać założona przez Laurentiusa Angela w 1156 roku, jednak informacja ta poddawana jest w wątpliwość, ponieważ nie ma co do tego wystarczających dowodów w postaci dokumentów, a są jedynie przekazy, które bardziej prawidłowo można by określić jako legendy.

Bardziej konkretne zapisy dotyczą lat późniejszych. Z 25 stycznia 1311 roku pochodzi dokument, w którym Albert Bawarczyk jest wspomniany jako świadek pochodzący z Cuprifodina in montibus - czyli kopalni miedzi w górach. Dokument ten wystawiony został przez dwóch śląskich książąt - Berhnarda i Heinricha, z których Bernhardt był ówczesnym właścicielem terenów dzisiejszej Miedzianki. Na tej podstawie przyjmuje się, że wtedy w tej okolicy musiała istnieć jakaś kopalnia miedzi, gdzie mógł być zatrudniony Albert Bawarczyk. Jako że na Śląsk często ściągano specjalistów górniczych z odległych krajów, cała sytuacja wydaje się prawdopodobna.

Kolejny dokument pochodzi z 1367 roku i dotyczy zakupu pola, którego granica wyznaczona jest między innymi przez sztolnię koło Janowic. Z 1512 roku pochodzi pierwszy dokument, mówiący o prawie własności kopalni. Według tego dokumentu w wyniku transakcji sprzedaży nastąpiło przeniesienie własności dóbr i wsi Miedzianka, Mniszków, Janowice oraz zamku Bolczów z Konrada von Hochburga z Książa na Hansa Dippolta von Burghaus. Oprócz tego nabywca zyskiwał prawo do majątku, jaki się na kupionym terenie znajdował, wliczając w to kopalnie i złoża rud metali. Transakcja ta została przypieczętowana w 1519 roku przez Ludwika II Jagiellończyka, króla Czech i Węgier, księcia Śląskiego, który przy okazji wydał postanowienie o nadaniu przywileju wolności górniczej dla miasta Miedzianka. Dippolt otrzymał również regalium na wydobycie miedzi, ołowiu, żelaza i cyny, jednak odnośnie metali szlachetnych - złota i srebra - przywilej ten został mu przyrzeczony na trzy pokolenia pod warunkiem wcześniejszego wykupu go za 10 000 guldenów węgierskich. Przywilej miał zacząć obowiązywać dopiero od momentu, kiedy wspominana suma zostanie spłacona.

Miedzianka pozostaje w rękach rodu Dippolta przez krótki czas, bowiem w 1538 roku zostaje zakupiona (wraz z Janowicami, Mniszkowem i zamkiem Bolczów) przez Ludwiga Decjusza (Jobst Ludwig Dietz) - pochodzącego z Alzacji krakowskiego dyplomatę, historyka, ekonomistę i finansistę, a także królewskiego sekretarza króla Zygmunta Starego. 20 czerwca 1538 król Ferdynand I Habsburg potwierdził przywilej górniczy dla Miedzianki wraz z prawami do eksploatacji złóż przez nowego właściciela. 1 stycznia 1538 roku został wydany ordunek górniczy dla miedziankowskich kopalń.

Płytko położone złoża szybko się wyczerpywały, w związku z czym pod koniec XVI wieku notuje się upadek górnictwa w Miedziance. Do reaktywacji wydobycia dochodzi dopiero w XVIII wieku. Z 1701 roku pochodzi sprawozdanie dla gwarków wrocławskich, którzy zamierzali zainwestować w miedziankowskie kopalnie. Jest to najstarszy spis dawnych kopalń rejonu, w którym wymieniono m.in. nazwy dawnych szybów i sztolni. W sprawozdaniu znalazły się informacje o dwóch sztolniach dziedzicznych - Johannisstolle i Kupferstolle - oraz kopalniach Christoffel, Junges Himmlisches Herr, Gesegneter Georg i Gute Hoffnung. W kolejnym sprawozdaniu z z 1718 roku wymienione są jako czynne kopalnie Gute Hoffnung, Segen Gottes i szyb Wolf. W I połowie XVIII wieku na tereny Miedzianki przybył kupiec i mieszczanin wrocławski Samuel Jagwitz, zapoczątkowując kolejny okres górnictwa Miedzianki. Założył on gwarectwo, które prowadziło cztery kopalnie miedzi: Gute Hoffnung, Neuer Hoffnunger Gang, Segen Gottes i Felix. Po śmierci Samuela Jagwitza interes przejmuje jego syn, Friedrich Jagwitz.

Pomimo tego, że w 1742 roku Śląsk został zajęty przez Prusy, a w czasie Wojen Śląskich górnictwo generalnie podupadło, w Miedziance jeszcze przez ponad trzydzieści lat funkcjonowało gwarectwo Jagwitzów. Podejmowano również próby uruchomienia kolejnych kopalń przez inne gwarectwa, jednak działania te nie kończyły się sukcesem. W 1742 roku rozpoczęły się roboty w szybie Friederick, jednak ich wynik nie był pomyślny, w związku z czym gwarectwo, które założyło kopalnię, przeniosło się w rejon Gór Ołowianych, gdzie założyło sztolnię Piastus. W 1747 roku zostało założone przez barona Schweinitza gwarectwo, które prowadziło roboty górnicze w Ciechanowicach w kopalniach Adler, Fröhlicher Anblick, Elisabeth Christine i Gute Nachbarschaft. Wkrótce pomiędzy Jagwitzem a baronem doszło do konfliktu na tle prowadzenia prac górniczych, bowiem sztolnia gwarectwa Jagwitza wkroczyła na teren dominium Ciechanowic, które należało do barona Schweinitza, a spór ten musiano rozwiązać na drodze sądowej. Mimo wysiłków i inwestycji, kopalnie gwarectwa Schweinitza nie były dochodowe. Najlepsze rezultaty uzyskano w kopalni Adler, jednak to nie wystarczyło do zapewnienia zysków całemu gwarectwu, które ostatecznie upadło w 1768 roku wraz ze śmiercią barona. W 1771 roku dobra ciechanowickie zostały zlicytowane, a nowy właściciel zniósł przywilej wolności górniczej dla Ciechanowic, chcąc pobierać podatki od górników, którzy mieszkali w przyległej osadzie górniczej Orlinek, założonej jeszcze przez barona. W tej sytuacji Wyższy Urząd Górniczy uznał, że prowadzenie dalszych prac górniczych w Ciechanowicach ma sens tylko w przypadku kopalni Adler, a resztę polecił zamknąć. Kopalnia Adler funkcjonowała jeszcze do 1776 roku. Również w 1776 roku Friedrich Jagwitz decyduje się na likwidację robót górniczych z powodu wyeksploatowania dostępnych złóż.
Ciechanowice 1748.jpg
Mapa górnicza przedstawiająca wyrobiska w Ciechanowicach w 1748 roku.
Ciechanowice 1748.jpg (145.38 KiB) Przejrzano 2732 razy
W 1776 roku na tereny Miedzianki przybył Christian Melchior Preller, znany z przedsięwzięć górniczych w Szklarskiej Porębie, który uzyskał koncesję na prowadzenie prac w szybie Mond i w sztolni Helene. 28 kwietnia 1777 roku założył on również kopalnię Goldene Sonne. Później z jego inicjatywy założono szyb Friederike Julianne, zbudowano nową płuczkownię i hutę arszeniku. Preller szybko jednak popadł w długi i w 1781 roku zrzekł się całego przedsięwzięcia górniczego w Ciechanowicach na rzecz kupca Hahna z Jeleniej Góry. Inaczej jednak potoczyły się losy jego działalności w Miedziance. Rozpoczął on roboty górnicze w kopalni Einigkeit, początkowo licząc na wydobycie pirytu, lecz okazało się, że złoże zawiera bogatą żyłę miedzi z pewną ilością srebra, więc górnictwo zostało zwrócone w kierunku wydobycia tych minerałów. Pod koniec XVIII wieku gwarectwo Prellera próbowało uruchomić wydobycie w szybie Victor i w kopalni Abendröthe, lecz próby te zakończyły się niepowodzeniem. Preller zajmował się górnictwem w Miedziance aż do swojej śmierci w 1805 roku.

W tym czasie w Ciechanowicach rozwijały się roboty górnicze w kopalniach przejętych w 1781 roku przez wspomnianego wyżej Hahna. W praktyce, już po dwóch latach rządy sprawował tam kierownik Wyższego Urzędu Górniczego Friedrich Wilhelm von Reden. Gwarectwo pod jego kierownictwem przejmowało kopalnie opuszczone przez Prellera oraz zakładało nowe szyby i kopalnie: Ferdinans Andenken, Henriette, Neuer Friedrich, Charlotte, Elisabeth Christine, Entenpfuhl i Aushilfe. Po 1806 roku roboty górnicze zaczęły powoli upadać w wyniku wyeksploatowania złóż. Upadek ten trwał jeszcze dość długo.

Prace w kopalniach trwały do mniej więcej 1849 roku, kiedy to kopalnie w Miedziance i Ciechanowicach przestały funkcjonować. Ponowna próba rozkręcenia górnictwa miała miejsce w latach 1854 - 1868. W wyniku dwóch konsolidacji, przeprowadzonych 29 czerwca 1855 roku (wtedy powstała spółka Consolidierte Reicher Trost) i 30 kwietnia 1860 roku powstało przedsiębiorstwo Consolidirte Kupferberger Erzbergwerke, powstałe po połączeniu pól 17 znajdujących się tu kopalń. Jego pole górnicze po nadaniu w dniu 24 marca 1868 roku wyniosło 954 200 łatrów kwadratowych. Wśród kopalń znajdujących się w konsolidacji znalazły się między innymi Tiefe Helene Stollen, kopalnia miedzi i arsenu Mond, Fröhlicher Anblick, Neuer Adler, Schwarzer Adler, Frishglück, Frohe Erwartung, Gewerkenfreude, Reicher Trost, Bergmansshoffnung, Rosenstiel, Piast i Einigkeit.
Miedzianka 1850.jpg
Mapa górnicza przedstawiająca wyrobiska w Ciechanowicach w 1850 roku.
Miedzianka 1850.jpg (185.48 KiB) Przejrzano 2732 razy
W 1886 roku rozpoczęto prace na starych szybach, w szybie Ludwig oraz w sztolni Einigkeit. Równocześnie prowadzono prace w sztolni Victor w Mniszkowie. W 1887 roku zakończono prace przy udostępnianiu sztolni Einigkeit. W 1888 roku rozpoczęto prace przy szybie Neu Adler oraz wykonano nowy szyb w Miedziance, niedaleko rynku przed szkołą ewangelicką. Mimo starań, wyniki finansowe kopalń nie były pomyślne. W latach 1895 - 1898 nie prowadzono wydobycia, działalność górniczą ograniczając już tylko do niezbędnych robót koniecznych dla utrzymania kopalń. Słabe wyniki finansowe przedsiębiorstwa doprowadziły w końcu do jego bankructwa. Dopiero 3 października 1898 roku w drodze licytacji majątek przedsiębiorstwa wraz z koncesjami górniczymi kupiła berlińska spółka bakierska, płacąc za niego 200 000 marek. Roboty górnicze wznowiono w 1899 roku na polu wschodnim i w 1900 roku w szybie Louis na polu zachodnim.

Górnictwo wymagało dokapitalizowania, toteż dzięki staraniom właścicieli kopalń w Miedziance 17 maja 1902 roku powstało gwarectwo Boberthaler Erzbergwerk, które odtąd było właścicielem miedziankowskich i ciechanowickich kopalń, jak również kopalń położonych na prawym brzegu Bobru, na północ od Miedzianki - Dorothea i Gesellen. Gwarectwo rozdysponowało 1000 kuksów. W 1902 roku rozpoczęto prace również na polu środkowym, gdzie przedmiotem zainteresowania była sztolnia Miedziankowska (Kupferberger Stollen). W latach 1906 - 1907 prowadzono również prace w szybie Neu Adler. 18 stycznia 1907 roku w drodze przejęcia gwarectwo stało się właścicielem przedsiębiorstwa Kupferbergwerk Waltersdorf z Mniszkowa. Wydobycie miedzi w kopalniach w Miedziance trwało do 1925 roku, kiedy to został wyłączony z eksploatacji ostatni czynny szyb - Neu Adler - znajdujący się w Ciechanowicach. Kolejna - ostatnia już - karta historii górnictwa w Miedziance otwiera się po II Wojnie Światowej, w związku z intensywnymi poszukiwaniami i eksploatacją uranu.


Literatura:
- v. Carnall Rudolf, Zeitschrift für das Berg- Hutten und Salinenwesen in dem Preussischen Staate, Band 2 (i kolejne), Berlin 1855
- Der Bergbau im Osten des Konigreichs Preussen - Band IV - Die Ubrigen Bergbaubezirke, Breslau 1913, s. 159 - 165, 172 - 175
- Dziekoński Tadeusz, Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XIII do połowy XX wieku, Wrocław 1972, s. 203 - 249
- Madziarz Maciej, "Cuprifodina in Montibus". O historii i pozostałościach dawnych robót górniczych w rejonie Miedzianki - miasta zrodzonego i unicestwionego przez górnictwo, [w:] Zagożdżon Paweł P., Madziarz Maciej (red.), Dzieje górnictwa - element europejskiego dziedzictwa kultury, tom 3, Wrocław 2010
- Websky M., Uebersichts - Karte der Gruben und Gänge bei Kupferberg und Rudelstadt in Schlesien, 1853
- Situations - Plann von dem Kupferberger Erzterrain, 1857

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#2 Post autor: Slaworow » 07 lis 2015, 13:41

Mapa lokalizacji dawnych wyrobisk górniczych w rejonie Miedzianki, Ciechanowic i Mniszkowa.

By powiększyć, kliknij w nią prawym przyciskiem myszy i wybierz "otwórz w nowej karcie".
Załączniki
Miedzianka - Duża LIDAR - Wyrobiska - Forum.jpg
Mapa lokalizacji dawnych wyrobisk górniczych w rejonie Miedzianki, Ciechanowic i Mniszkowa
Miedzianka - Duża LIDAR - Wyrobiska - Forum.jpg (4.7 MiB) Przejrzano 2732 razy

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#3 Post autor: szkop » 14 lip 2016, 18:57

Pytanie do Sławorowa;gdzie się podziała hałda urobku z sztolni Einigkeit.Długa,to i hałda powinna być spora a nie widać.

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#4 Post autor: Slaworow » 14 lip 2016, 19:40

Splantowana albo przerobiona w płuczce. Jak widać nie ma jej nawet na mapie z 1850 roku. Hałdy nie ma też przy sztolni Helene i przy Miedziankowskiej, choć akurat ich brak można by wytłumaczyć budową linii kolejowej przebiegającej obok wlotu sztolni. Urobek mógł zostać zaadoptowany na nasyp.

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#5 Post autor: szkop » 29 sty 2017, 20:43

Witam,może ktoś mi powiedzieć co się kryje w tych punktach(zielone kółka na mapie na górze i pr dolnym rogu),1 to hałda zaczynająca sie w nasypie kolejowym,na metiszblacie z oznaczeniem chata(??),obejrzałem ją na jesieni ..i nie wiem nadal.2 to hałda wyglądająca na uranówkę z klocami betonu na początku,na metiszblacie w tym miejscu ozn.szybu .

ps.użyczyłem sobie mapki Sławorowa,jest super.
Załączniki
Miedzianka -sławorow.jpg
Miedzianka -sławorow.jpg (1.48 MiB) Przejrzano 2042 razy

Kali_7
Posty: 206
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#6 Post autor: Kali_7 » 03 lut 2017, 15:23

na geodezyjnej mapie zasadniczej z 1972 roku nic tam nie ma, natomiast na mapie topograficznej jest jakiś budyneczek, cała hałda leży na terenie kolejowym i ten teren też za czasów niemieckich należał do terenów kolejowych, chodź na mapie katastralnej (dotyczącej granic i budynków) żadnych zabudowań nie ma.
co do drugiego tematu nie wiem
Załączniki
1-d.jpg
1-d.jpg (136.2 KiB) Przejrzano 2006 razy

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#7 Post autor: Slaworow » 03 lut 2017, 20:49

1. Ta hałda widoczna jest jeszcze na Mestischblatach, podejrzewam że to jakaś pozostałość po budowie linii kolejowej

2. O tym miejscu wiem jedynie tyle, że gdzieś w tej lokalizacji miał być świetlik do przekopu ze sztolni Helene do sztolni Przybkowickiej.
Załączniki
Miedzianka - Halda.JPG
Miedzianka - Halda.JPG (118.75 KiB) Przejrzano 1992 razy

igim
Posty: 9
Rejestracja: 18 lip 2016, 8:55

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#8 Post autor: igim » 03 lut 2017, 21:09

1. Ten budyneczek na mapach oznaczony B.W. to posterunek dróżnika - sygnalisty kolejowego, hałda to wg. mnie pozostałość po robotach kolejowych możliwe że specjalnie usypana dla dobrej widoczność z jej końca na tory za łukiem w kierunku Ciechanowic. W wielu miejscach gdzie były takie chatki teren kolejowy jest szerszy i obejmuje ich lokalizacje.
2. Spora hałda, wygląda na pozostałości szybu, obok niej ceglana studnia- może świetlik o którym wspominał Sławrow, ostro wybija z niej woda nawet przy ostatnich mrozach i śniegach wokół zielono. Druga podobna ceglana studnia 30m dalej po drugiej stronie strumyka w kierunku na Przybkowice.

Kali_7
Posty: 206
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#9 Post autor: Kali_7 » 07 mar 2017, 20:58

wpasowałem mapę z pracami górniczymi obszaru Miedzianka i nałożyłem na mapę topograficzną
dokładnie wynika z tego, iż w miejscu zaznaczonym numerem 2 przez szkopa był szyb nr 18, więc Twoje szkop przypuszczenia były słuszne
Załączniki
przybkowice-uran.jpg
przybkowice-uran.jpg (81.71 KiB) Przejrzano 1878 razy

palczak
Posty: 14
Rejestracja: 27 gru 2015, 18:38
Lokalizacja: Głuszyca

Historia górnictwa w Miedziance i Ciechanowicach

#10 Post autor: palczak » 13 mar 2017, 12:24

Dodam do kolekcji jeszcze taką mapę ;)
Załączniki
miedzianka 1853r.jpg
miedzianka 1853r.jpg (533.71 KiB) Przejrzano 1818 razy

ODPOWIEDZ

Wróć do „Miedzianka i okolice”