Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

Obiekty górnicze w Boguszowie - Gorcach i najbliższej okolicy
Wiadomość
Autor
Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#1 Post autor: Slaworow » 26 gru 2016, 23:17

W czasach nam współczesnych Boguszów-Gorce kojarzony jest przede wszystkim z wydobyciem węgla kamiennego, względnie barytu - do 1993 roku funkcjonował tu szyb Witold należący do KWK Victoria, do 1997 roku funkcjonowała tu też kopalnia barytu. Jednak górnictwo w okolicy rozpoczęło się w czasach, gdy nikomu nie przychodziło do głowy wydobywanie węgla, a przedmiotem zainteresowania i pożądania były rudy metali.

Złoża rud polimetalicznych w rejonie Boguszowa-Gorców koncentrują się w rejonie wzgórz Hutniczego i Parkowego oraz znajdują się pod samym miastem Boguszów. Przybierają charakter żył okruszcowanych minerałami ołowiu i srebra, występujących w skałach porfirowych. Mineralizacja ta była stosunkowo uboga, a główne wypełnienie żył tworzył baryt, który z czasem stał się przedmiotem eksploatacji.

Początki górnictwa w tej okolicy giną w mroku dziejów, a to dlatego że brakuje dokumentów źródłowych dotyczących tego tematu. Niestety, kilka wojen oraz pożarów miasta Boguszów (1554, 1633, 1724) skutecznie wyczyściło zasoby archiwalne, którymi można by się dziś posiłkować. Rzecz można, że jest to sytuacja typowa dla ośrodków dawnego górnictwa na Dolnym Śląsku. Niemniej jednak to, że nie zachowało się zbyt dużo materiałów archiwalnych nie oznacza, że o historii nic nie wiemy.

Pomimo że pierwsze prace górnicze w rejonie Boguszowa miały mieć miejsce jeszcze na początku XIV wieku, zachowane dokumenty dotyczą dopiero wieków późniejszych. W 1499 ówczesna wieś Boguszów otrzymała status miasta górniczego, a ponieważ by nadać miastu taki przywilej musiały zaistnieć odpowiednie przesłanki, w tym rozwinięte górnictwo, należy sądzić, że w tym okresie istniały już w Boguszowie jakieś kopalnie. W 1532 roku hrabia Hochberg, właściciel części Boguszowa, nadał miastu ordynację górniczą. W 1533 roku dla swojej części miasta uczynił to samo hrabia Czettritz. W 1530 roku powstała kopalnia Wags mit Gott, następnie kilka lat później założono kolejne gwarectwa - Segen Gottes, Geisler Zeche, Morgenstern i Löbethal. Przez kolejne około 30 lat górnictwo przeżywało rozkwit - prawdopodobnie wtedy w kopalni Wags mit Gott zbudowano sztolnie Lässigerstollen i Reichensteinerstollen, którymi udostępniano złoża od południa. Sztolnię Lässigerstollen doprowadzono aż pod miasto do szybu, który wydrążono na boguszowskim rynku.
Boguszow - Gorce - Flozkarte.jpeg
Mapa przedstawiająca główne wyrobiska kopalni Egmont wraz z nadaniami górniczymi należącymi do Consolidierte Egmont G. Kramsty
Boguszow - Gorce - Flozkarte.jpeg (2.88 MiB) Przejrzano 2428 razy
Jednak jak to niestety nierzadko bywało, szczęście skończyło się dość szybko. W wyniku szybkiego wyeksploatowania łatwo dostępnych i zasobnych partii złóż, kopalnie zaczęły stopniowo podupadać z braku rentowności. W 1589 roku we wszystkich czynnych jeszcze wtedy kopalniach pracował jeden (!) górnik, czuwający nad tym by stare wyrobiska nie zawaliły się do końca. Wszystko po to by miasto mogło utrzymywać status miasta górniczego i związane z tym przywileje.

W latach wojny 30-letniej (1618 - 1648) miasto zostało spalone a ludność zdziesiątkowana. W 1681 roku hrabia Hochberg ponownie potwierdził przywilej górniczy dla Boguszowa, jednak na niewiele się to zdało. w 1700 roku miasto w spółce z kupcami wrocławskimi uruchomiło gwarectwo które prowadziło roboty w starych kopalniach Segen Gottes, Wags mit Gott i Morgenstern, jednak i to przedsięwzięcie zakończyło się niepowodzeniem - w 1718 roku zatrzymano roboty w kopalni Morgenstern, a w 1726 roku w Wags mit Gott. W czasie Wojen Śląskich pewne pozorowane roboty prowadzone były w kopalni Morgenstern, jednak krótko po zajęciu Śląska przez Prusy porzucono prace i w tej kopalni. W latach 1754 - 1775 roboty górnicze w starych kopalniach prowadzone były przez gwarectwo hrabiego Schweinitza, który równocześnie też inwestował w kopalnie w Ciechanowicach, jednak prace te zakończyły się niepowodzeniem. Prawdopodobnie w tym okresie powstała kopalnia Abendleegen, o której jednak mało wiadomo. W latach 1801 - 1804 do prac górniczych przystąpiło gwarectwo sponsorowane przez gminę miejską, zapewne w celu utrzymania przywilejów górniczych, jednak i z tej inwestycji nic nie wyszło.

Złożami boguszowskimi zainteresowano się dopiero w 1856 roku, kiedy z dużym rozmachem prace górnicze w tym rejonie rozpoczęło gwarectwo założone przez Gustava Kramstę, działające na zasadach starego prawa górniczego. Gwarectwo Kramsty uzyskało 7 nadań górniczych: Morgenstern, Neue Reich Gottes, Gute Hoffnung, Silberblick, Morgenroth, Egmont i Gottlob. Prawdopodobnie po 1860 nadania górnicze skonsolidowano pod postacią kopalni Consolidierte Egmont. Do prac górniczych przystąpiono z zaangażowaniem - udostępniono starą sztolnię Lässigerstollen oraz wydrążono nowy szyb Ludwig, założono też kilka innych sztolni i znacznie rozbudowano wyrobiska. Rezultaty okazały się tragiczne. Im głębiej schodzono z eksploatacją tym bardziej okazywało się, że żyły zawierają coraz mniej okruszcowania polimetalicznego a coraz więcej barytu. Z czasem to właśnie baryt - wcześniej niedoceniany i traktowano jako skała płonna - stał się głównym produktem kopalni. Gwarectwo Kramsty ostatecznie upadło w 1864 roku, jednak w kopalni nie przerwano eksploatacji barytu, choć wydobywano go bardzo niewiele.

Po 1945 roku wyrobisko przejęły władze polskie i tak powstała kopalnia barytu w Boguszowie - Gorcach, działająca do 1997 roku.

Literatura:
- Dziekoński Tadeusz, Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XIII do połowy XX wieku, Wrocław 1972, s. 282 - 302
- Aust, Kopalnia barytu w Boguszowie - Gorcach, Sztolnie nr 1 (5) 2012, s. 6 - 11
- Państwowy Instytut Geologiczny, Surowce chemiczne - baryt i fluoryt - Buguszów, http://surowce-chemiczne.pgi.gov.pl/Boguszow.htm [dostęp 2016-12-26)
- Krzyżanowski Krzysztof, Wójcik Dariusz, Segen Gottes - historia kopalni sprzed pół tysiąca lat, Sudety nr 9 (78) 2007, s. 12 - 13
- Krzyżanowski Krzysztof, Wójcik Dariusz, Kopalnia Morgenstern, Sudety nr 11 (80) 2007, s. 18 - 19
- Krzyżanowski Krzysztof, Wójcik Dariusz, Kopalnia "Wags mit Gott" (Śmiało z Bogiem) [w:] [w:] Zagożdżon Paweł, Madziarz Maciej (red.), Dzieje górnictwa - element europejskiego dziedzictwa kultury, tom 2, Oficyna wydawnicza PWr, Wrocław 2009, s. 335 - 344
- Krzyżanowski Krzysztof, Wójcik Dariusz, Dawne górnictwo rud metali w rejonie Boguszowa-Gorców - kopalnia Morgenstern i Seegen Gottes [w:] [w:] Zagożdżon Paweł, Madziarz Maciej (red.), Dzieje górnictwa - element europejskiego dziedzictwa kultury, tom 1, Oficyna wydawnicza PWr, Wrocław 2008, s. 149 - 158

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#2 Post autor: Slaworow » 26 gru 2016, 23:22

Jeszcze jedna mapka, przedstawiająca przybliżoną lokalizację starych wyrobisk względem dzisiejszego ukształtowania powierzchni
Załączniki
Boguszow - Gorce.jpeg
Boguszow - Gorce.jpeg (1.83 MiB) Przejrzano 2426 razy

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#3 Post autor: szkop » 27 gru 2016, 17:01

Dzięki,Sławorow za tę mapę,szkoda że nie miałem tego w październiku...w miejscu gdzie zaznaczyłes Abendleegen jest potężny,głęboki przekop zawalony drzewami i dziura,powyżej spora hałda,poniżej przekopu też.Spora kopalnia,a jak piszesz słabo poznana.Czy to co widać na mapce powyżej szybu C to jest hałda od tego szybu?

galman
Posty: 68
Rejestracja: 09 sie 2016, 20:36

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#4 Post autor: galman » 30 gru 2016, 19:12

ciekawym jak do tego wszystkiego się ma wylot rzekomej sztolni odwadniającej
gdzieś w lesie u podnóża mniszka.
na starym forum ktoś wrzucił zdjęcie tej rury i pisał że to do sprawdzenia.
Potem temat upadł.
szkop ,włóczyłeś sie może koło mniszka.??

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#5 Post autor: szkop » 30 gru 2016, 23:05

patrz post wyżej ;) /wokół mniszka tj. płn i zach stroną w w te i nazad,niczego nie szukałem,zapoznawałem teren.

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 742
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#6 Post autor: Slaworow » 30 gru 2016, 23:07

szkop pisze:Czy to co widać na mapce powyżej szybu C to jest hałda od tego szybu?
Podejrzewam że tak, chociaż głowy nie dam sobie uciąć :P
galman pisze:ciekawym jak do tego wszystkiego się ma wylot rzekomej sztolni odwadniającej
gdzieś w lesie u podnóża mniszka.
na starym forum ktoś wrzucił zdjęcie tej rury i pisał że to do sprawdzenia.
Potem temat upadł.
szkop ,włóczyłeś sie może koło mniszka.??
nie kojarzę takiego tematu :(

Awatar użytkownika
wyprawyleona
Posty: 91
Rejestracja: 31 sty 2016, 21:27

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#7 Post autor: wyprawyleona » 31 gru 2016, 16:30

Odnośnie rury to temat był poruszany tutaj:
http://www.sztolnie.fora.pl/kopalnie-za ... ,3448.html

Jutro pojadę pozwiedzać, jak znajdę rurę to dam znać.

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#8 Post autor: szkop » 31 gru 2016, 19:53

galman,chyba pomyliłeś bajki..tam idzie chyba o chełmiec a nie mniszek.poza tym tamte opisy z rurą to węgiel.. a ja szedłem za kruszcowymi,które na mniszku ponoć były.z tego co pamiętam na płn zach zboczu mniszka były wyraźne slady,przeorane zbocze,hałdy-jakby wapienia??,na granicy lasu i jakis obiekt z betonu,z jakimś kanałem,nie wiem co to.

galman
Posty: 68
Rejestracja: 09 sie 2016, 20:36

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#9 Post autor: galman » 02 sty 2017, 12:39

ech..przeca "stoi jak byk "w tamtym poście co Leon odnalazł: że wylot sztolni w Boguszowie u podnóża Mniszka"..
tak czy owak leon skumał o co chodzi i bardzo licze na jego relacje howgh!

szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#10 Post autor: szkop » 02 sty 2017, 21:20

:? dobra,nie wnikam,nie mam wiedzy a teren poznaję,jak poznam to się wypowiem.
Pytanie do Sławorowa;czy masz/możesz udostępnić Flozkarte rejonu na zach od tego w mapce z twojego postu?



szkop
Posty: 156
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo rud metali w Boguszowie-Gorcach

#13 Post autor: szkop » 23 sty 2017, 21:30

Z opóźnieniem;drosmix,leon, dzięki wielkie za mapy.

ODPOWIEDZ

Wróć do „Boguszów - Gorce”