Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

Kopalnie i sztolnie bogatego w wyrobiska rejonu Gór Ołowianych
Wiadomość
Autor
Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#1 Post autor: Slaworow » 15 lis 2015, 15:03

Złoża występujące w Górach Ołowianych związane są z wychodniami utworów dolomitowych, impregnowanych minerałami ołowiu z pewną zawartością srebra. Wychodnie te tworzą na stokach gór niewielkie złoża, rozrzucone w wielu miejscach na przestrzeni pasa o długości około 10 km, między Janowicami Wielkimi a Radomierzem. Ze względu na budowę geologiczną złóż i stosunkowo niewielką miąższość szybko zanikających i wyklinowujących się żył, kopalnie w tym rejonie zaliczały raczej krótki żywot, natomiast powstało ich całkiem dużo. W środkowej części Masywu prowadzono także prace górnicze przy pozyskiwaniu wapienia krystalicznego.

Teren Gór Ołowianych związany był z górnictwem prowadzonym z dużym natężeniem w sąsiednich miejscowościach: Miedzianka i Mniszków. Pierwsze przekazy o zainteresowaniu tym rejonem pod kątem górnictwa pochodzą z XIV wieku. Nie wiadomo, czy doszło wtedy do podjęcia prac, jednak na pewno istniała świadomość, że góry te zawierają rudy ołowiu. W XVI wieku na stosunkowo dużą skalę prowadzono eksploatację ołowiu i srebra. Do ponownego uruchomienia niektórych wyrobisk z tego okresu doszło w latach 1789 - 1806 oraz na początku XX wieku w latach 1907 - 1911.

Pierwsze górnictwo na terenach Gór Ołowianych, prawdopodobnie sięgające XIII/XIV wieku, miało charakter płytkich, najwyżej kilkunastometrowych szybów (tzw. dukli), za pomocą których wybierano rudę znajdującą się na wychodni złoża. Gdy wyrobiska te osiągały poziom wód gruntowych i napływ wód uniemożliwiał dalsze pogłębianie dukli, decydowano się na poszerzanie szybu u rząpia, uzyskując kształt na wzór gruszki (lub odwróconej żarówki). Po niedługim okresie prowadzenia prac w ten sposób, wyrobisko stawało się coraz bardziej niebezpieczne, ze względu na możliwość obwałów, wtedy porzucano "szyb", by w bliskiej, choć bezpiecznej odległości drążyć kolejny. Dukle, które w wyniku naturalnych procesów zapadły się, tworzyły w ten sposób pozostałości dawnego górnictwa, zwane pingami. Dla przyszłych poszukiwaczy minerałów i geologów pingi stanowiły świetną wskazówkę, znajdowały się bowiem w miejscu, gdzie na pewno przebiegała żyła. Wystarczyło ją rozpoznać i udostępnić do wydobycia, jeśli było to opłacalne. Dlatego na starych mapach górniczych bardzo często zaznaczone są pingi - stanowiły bowiem punkt odniesienia, gdzie należy rozpocząć eksploatację minerału. W XVI wieku, z którego pochodzi sporo wyrobisk Gór Ołowianych, lub w tym wieku mających swój początek, prace górnicze prowadzono już za pomocą sztolni i szybów. Sztolnie drążono najczęściej w zboczu, na którym już istniały pingi - wydobywano w ten sposób rudę, której nie byli w stanie wyeksploatować starsi górnicy. Rozwój technologii wydobywczej (głównie odwadniania kopalni oraz pojawienie się techniki strzałowej pod koniec XVIII wieku) w kolejnych wiekach pozwalał schodzić na coraz głębsze poziomy eksploatacyjne, by wybierać coraz głębiej zalegające kruszce.

Na terenie Gór Ołowianych nietrudno znaleźć liczne pozostałości starego górnictwa. Nawet pobieżna wycieczka do lasu może przynieść efekty w postaci zaobserwowanych szybów, sztolni lub zapadlisk. O większości kopalni, sięgających rodem XVI wieku, nie zachowały się informacje, dotyczące nazwy, gwarectwa czy wielkości wydobycia.

Na terenie Gór Ołowianych istniało kilka kopalni i pól górniczych:
- Dorothea
- Piastus Stollen
- Fröhliche Anblick
- Tiefer Dorothea Stollen
- Gesellen Stollen
- Gesellen Glück
- Im Rosengarten
- Mariens Hoffnung
- kopalnia wapienia koło Ciechanowic
- kopalnia koło Świdnika


Literatura:
- Dziekoński Tadeusz, Wydobywanie i metalurgia kruszców na Dolnym Śląsku od XIII do połowy XX wieku, Ossolineum, Wrocław 1972
- Websky M., Uebersichts - Karte der Gruben und Gänge bei Kupferberg und Rudelstadt in Schlesien, 1855
- Situations - Plann von dem Kupferberger Erzterrain, 1857
Załączniki
Góry Ołowiane - ISOK - Wyrobiska.jpeg
Góry Ołowiane - ISOK - Wyrobiska.jpeg (3 MiB) Przejrzano 4936 razy

DukeNukem1985

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#2 Post autor: DukeNukem1985 » 03 gru 2015, 22:27

W ostatni weekend wybrałem się ze znajomym w celu odszukania i eksploracji paru sztolni w Górach Ołowianych. Szukaliśmy "dziur" zgodnie z mapką zamieszczoną przez Slaworow. Tak wogóle, Slaworow jestem Ci bardzo wdzięczny (i mój kolega) za umieszczenie tej mapki. W pobliżu miejsca oznaczonego 1 znaleźliśmy prawdopodobnie pozostałości starego, porośniętego trawą i drzewami, kamieniołomu/wyrobiska. Ponadto znaleźliśmy zakrytą płytą, studzienkę zalaną wodą, prawdopodobnie głęboką. W pobliżu miejsc 2,3,4,5,6 znaleźliśmy tylko pozostałości świadczące o górniczej historii. Wydaje mi się, że na Górze Brożyna coś można by było odkopać. W miejscu oznaczonym 11 znaleźliśmy krótką sztolnie, na końcu której (ciekawostka) zainstalowana została aparatura PWr do badania uskoku tektonicznego. W pobliżu miejsc 10,12 znaleźliśmy dwie bardzo fajne sztolnie. Miejscowi powiedzieli nam, że niedawno zostały odkopane. Jedna z sztolni napewno była bardzo stara. Druga prawdopodobnie młodsza, na przodku miała piękne nacieki (chyba skaleni). Dodatkowo powyżej ostatnich sztolni znaleźliśmy miejsce, warte odkopania. Wyglądało naprawdę obiecująco. Jeśli ktoś miałby ochotę z miłą chęcią z kimś wziąłbym się do roboty.

Pierwszą ze sztolni, tych opisanych jako ostatnie, można znaleźć w pobliżu punktu: N 50;52;58.9 E 15;57;37.6. Kolejną sztolnie można znaleźć kierując się dokładnie na północ od tego punktu. Miejsce warte zainteresowania znajduje się na północ od drugiej sztolni. Jest jeszcze jedna rzecz warta wspomnienia. W drugiej sztolni na jej końcu jest przecisk. Bałem się go zrobić ponieważ miejsce w którym się on znajduje wyglądało niebezpiecznie a sam przecisk wyglądał na zbyt ciasny. Wydaje mi się, że gdyby popracować w tym miejscu można by było ten przecisk powiększyć i dostać się dalej.

Na końcu wycieczki znaleźliśmy zalaną sztolnie bardzo blisko zabudować - N 50;52;28.7 E 15;57;57

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#3 Post autor: Slaworow » 03 gru 2015, 23:02


szkop
Posty: 169
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#4 Post autor: szkop » 03 gru 2015, 23:02

http://1drv.ms/12eNS3b

stan na 04 2014

igim
Posty: 9
Rejestracja: 18 lip 2016, 8:55

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#5 Post autor: igim » 13 sie 2017, 13:21

Na południe od sztolni Piastus w odległości około 50m, jest kolejna sztolnia, udało się ją odkopać i do niej zajrzeć jednak zawał jest po około 10m. Ma ktoś informacje na jej temat?

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#6 Post autor: der Wale » 15 sie 2017, 21:13

Sztolnia nieprzyjemna, cały spąg usłany sporym rumoszem, niestabilny strop i ociosy. Wydaje się, że wkrótce zakończy żywot. Teraz pojawia się pytanie, która z nich to Piastus ? Niby namiary się zgadzają, ale sztolnię z aparaturą UW wieńczy przodek. Chyba warto zaktualizować mapę Ołowianych, bowiem brakuje trzech wspomnianych i zlokalizowanych obiektów.
Załączniki
IMG_20170815_130800.jpg
IMG_20170815_130800.jpg (110.82 KiB) Przejrzano 3861 razy
IMG_20170815_130917.jpg
IMG_20170815_130917.jpg (95.51 KiB) Przejrzano 3861 razy
IMG_20170815_131110.jpg
zawal lub przodek
IMG_20170815_131110.jpg (167.59 KiB) Przejrzano 3861 razy
IMG_20170815_131328.jpg
IMG_20170815_131328.jpg (112.26 KiB) Przejrzano 3861 razy

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#7 Post autor: Slaworow » 16 sie 2017, 19:27

Jeśli ktoś wskaże gdzie dokładnie mam postawić krzyżyk to nie ma problemu, mapę zaktualizuję. Ostatnio byłem w Ołowianych dwa miesiące temu ale nie miałem czasu na poszukiwania, zrobiliśmy wtedy dostepny obiekt (z braku czasu tylko jeden) i nie wiem gdzie są pozostałe sztolnie o których tu mowa.

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#8 Post autor: der Wale » 20 sie 2017, 21:54

OK. Jestem za jawną aktualizacją.
Z szacunku do pracy, którą prawdopodobnie wykonali właściciele fantów widocznych na poniższych zdjęciach, powstrzymam się jeszcze przez parę dni, przed upublicznieniem sztolni. Liczę na zasadne argumenty...
Załączniki
IMG_20170820_145828.jpg
IMG_20170820_145828.jpg (126.5 KiB) Przejrzano 3786 razy
IMG_20170820_145759.jpg
IMG_20170820_145759.jpg (131.5 KiB) Przejrzano 3786 razy

Kali_7
Posty: 226
Rejestracja: 30 gru 2015, 20:43

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#9 Post autor: Kali_7 » 12 paź 2017, 20:19

na filmie z posta wyżej autorstwa Dzikie Sudety jest pokazana sztolnia z urządzeniem pomiarowym zainstalowanym przez Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu. Zaczerpnąłem garść informacji o tym obiekcie i to ich część.

Szczelinomierz TM 71 został założony na jesień 2001 roku i od tego czasu są zbierane z niego informacje na temat względnych przemieszczeń na uskoku tektonicznym - tu badany jest uskok śródsudecki
Odczyty z tego szczelinomierza wykonywane są raz w miesiącu.
Podobno początkowo była założona krata do wyrobiska, ale została wyrwana, chodź ja nie widziałem miejsc po uchwytach.
Rejestracje nastepuja w 3 osiach, w 3D:
x-skierowany poprzecznie do uskoku a wzdłuż rur szczelinomierza
y-prostopadle do osi x w pl poziomej
z-skierowanej pionowo w gore.
Rejestrowane są ruchy względne po obu stronach uskoku.
Ruch po sugeruje zaciskanie się lub otwieranie uskoku-tu maksymalna zmiana zaszła w 2016 do -0,5 mm-czyli następuje kompresja.
Dla bardziej zainteresowanych wrzucam jeszcze artykuł Małgorzaty Mendeli, jednak jest on w języku angielskim...

Szczelinomierz TM-71 został skonstruowany w 1969 r. w Instytucie Mechaniki i Struktury Górotworu Czeskiej Akademii Nauk w Pradze przez B. Kostaka, a jego producentem jest firma GESTRA w Sendlonovie

Oczywiście osoby, które będą miały możliwość zobaczenia go na własne oczy najlepiej, aby to urządzenie zostawiły w spokoju. Z tego co zrozumiałem jest to jedyny obiekt podziemny, do którego ma dostęp generalnie każdy, a gdzie taki szczelinomierz jest zainstalowany. Pozostałe szczelinomierze na Dolnym Śląsku są zainstalowane w Dobromierzu, na Szczelincu, w kopalni w Złotym
Stoku i w Jaskini Niedźwiedziej.
Załączniki
Relativedisplacements_Intra-SudeticFault.pdf
(561.15 KiB) Pobrany 55 razy
szczelinomierz.jpg
szczelinomierz.jpg (116.68 KiB) Przejrzano 3581 razy

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#10 Post autor: der Wale » 10 gru 2017, 21:45

Slaworow, opisy nr 2 oraz nr 9 to wnioski płynące z obserwacji terenowych czy podparte jakąś dokumentacją ?

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#11 Post autor: Slaworow » 11 gru 2017, 14:34

Sorry, nie rozumiem o co pytasz - jakie opisy

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#12 Post autor: der Wale » 11 gru 2017, 16:49

Pytam o legende mapki, cytuje za starym forum:

2. Pingi ciągnące się mniej więcej w linii prostej po stoku wzgórza. Poniżej, bliżej dna doliny, prawdopodobnie jedna zapadnięta XVI wieczna sztolnia.
9. Zapadnięta sztolnia XVI wiecznego wyrobiska oraz kilka pingów, ciągnących się po stoku wzgórza.

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#13 Post autor: Slaworow » 11 gru 2017, 17:16

Pytasz o legendę bardzo starej mapki która znajdowała się na innym forum, w dodatku stamtąd wyparowała. Powstała kilka lat temu i nie pamiętam już okoliczności.

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#14 Post autor: der Wale » 11 gru 2017, 18:49

Juz wyjasniam. Nr 2 pingi na zboczu, na zachod od haldy Dorothea Tiefer Stollen.
A nr 9 pingi na zachod od Gesellen Stollen.

szkop
Posty: 169
Rejestracja: 21 sty 2016, 0:41
Lokalizacja: w-wa

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#15 Post autor: szkop » 11 gru 2017, 21:35

der Wale pisze:Pytam o legende mapki, cytuje za starym forum:

2. Pingi ciągnące się mniej więcej w linii prostej po stoku wzgórza. Poniżej, bliżej dna doliny, prawdopodobnie jedna zapadnięta XVI wieczna sztolnia.
9. Zapadnięta sztolnia XVI wiecznego wyrobiska oraz kilka pingów, ciągnących się po stoku wzgórza.
to może ja odpowiem;
jeśli idzie ci o pingi na górze brożyna to one tam są,tak jak widac na lidarze,co do drugiego tematu,to tez się potwierdza.teren zryty i daje do myślenia.
łaziłem tam kilka lat temu z mapką z tamtego forum ale też jej nie mam

Awatar użytkownika
Slaworow
Administrator
Posty: 753
Rejestracja: 10 lip 2015, 14:40

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#16 Post autor: Slaworow » 12 gru 2017, 13:33

To jest tak. Oba miejsca to prawda, mianowicie:

Pingi ciągnące się mniej więcej w linii prostej po stoku wzgórza. Poniżej, bliżej dna doliny, prawdopodobnie jedna zapadnięta XVI wieczna sztolnia
Rzeczywiście jest tam jeszcze jedna krótka sztolnia o której wtedy nie wiedziałem. Wyszło to dopiero później gdy zdobyłem mapy kopalni. Jest pokazana w tym wątku
viewtopic.php?f=82&t=209
Pingi ponadto widoczne były na starej mapie górniczej rejonu Miedzianki, która zahaczała i o ten rejon. Mapa jest w tym wątku:
viewtopic.php?f=52&t=189

Zapadnięta sztolnia XVI wiecznego wyrobiska oraz kilka pingów, ciągnących się po stoku wzgórza
Tu też nie miałem wtedy żadnych map, tylko weryfikacja terenowa pozwoliła sądzić że jest tam jakaś sztolnia. Potem okazało się, ze faktycznie jest, tylko nie XVI-wieczna a XX wieczna (choć nie wiadomo czy nie powstała na bazie jakichś starszych wyrobisk). Opisana jest tu:
viewtopic.php?f=82&t=231

O ile pamiętam teren gdzie zaczynały się pingi też wyglądał jakby w pewnym miejscu, u podnóża stoku, była zapadnięta sztolnia, ale równie dobrze mogła być to głębsza pinga.

der Wale
Posty: 155
Rejestracja: 17 mar 2017, 10:07

Górnictwo ołowiu i srebra w Górach Ołowianych

#17 Post autor: der Wale » 12 gru 2017, 15:05

Dziekuje Panowie. Moze uda sie wspolnymi silami pchnac jeszcze odrobine temat. Ja chodzilem z mapka ze dwa razy, potem zapomnialem i rowniez jej nie posiadam. Odtwarzam z pamieci w oparciu o legende i tresci na forum. W tym roku poswiecilem troche wiecej czasu na Olowiane i pozbywam sie konsekwentnie bialych plam na mapie. Dopiero teraz przyjrzalem sie mocniej tej mapie Ciechanowic. Pomimo problemow z odczytaniem, rzeczywiscie odnajduje na niej kopalnie Uralte, Dorothea i Piastus. Pingi sa, ale zarysu sztolni w miejscach, o ktore pytam - brak. Na mapie z 1850r nie ma rowniez Gesellen Stollen, tylko pingi, wiec chronologia mniej wiecej sie zgadza. Slaworow, krotka sztolnia, o ktorej wspominasz (z mapki kopalni Dorothea) nie bardzo pasuje do pingow na przeciwleglym zboczu. Z kolei widzialem miejsce po wschodniej stronie strumienia, ktore mogloby odpowiadac. Drugie pytanie oczywiscie nie dotyczy sztolni Gesellen tylko krancowych pingow na wschodnim grzbiecie Brozyny.
Dla uscislenia przedmiotu dyskusji dodaje mapke.
Załączniki
Bez tytułu1.jpg
Bez tytułu1.jpg (110.87 KiB) Przejrzano 3284 razy

ODPOWIEDZ

Wróć do „Góry Ołowiane”